Dwa życiorysy

piątek, 20, listopad 2020 10:57

Andrzej Pilipiuk

Przeczytałem w nocy do końca biografię Wyspiańskiego. Zestawiam mimowolnie naszego artystę i jego szwedzkiego kolegę po fachu Carla Larssona. Działali w bardzo podobnym okresie. Wyspiański był artystą bardziej wszechstronnym – poza malowaniem pisał też poezje i wystawiał dramaty.

Do projektowania mebli podchodzili inaczej – Wyspiański stworzył dla rodziny Żeleńskich meble może i ładne ale ciężkie i kompletnie nie do użytku. Larsson poszedł w kierunku mebli prostych ale wygodnych i funkcjonalnych. Echo jego pomysłów odnajdujmy w designie firmy Ikea.

Obaj malowali swoje dzieci. Obaj projektowali malowidła do budynków użyteczności publicznej oraz ilustracje i winiety do kaszek i dla prasy. Wyspiański dodatkowo zajmował się witrażami.

Obaj kochali swoje żony. Żony były różne. Larsson ożenił się z dziewczyną o artystycznym zacięciu, która wyżywała się w tworzeniu haftów, tkanin – do dziś ich dom w Sudborn jest pełen wspaniałych przykładów tej pasji. Wyspiański po różnych perypetiach ożenił się z „wiejską babą” – służącą swojej ciotki. Kobieta męża kochała i podziwiała ale tak po prawdzie nie bardzo rozumiała się na sztuce a pierwszy raz w teatrze była na premierze „Wesela”.

Wyspiański w wyniku przygód erotycznych zaraził się syfilisem – przez co po długiej chorobie zmarł w męczarniach w wieku zaledwie 37 lat. Carl Larsson żył i tworzył niemal 30 lat dłużej.

Obaj dorobili się stadka dzieci. Larsson porzucił Stockholm, wyjechał daleko daleko. Osiadł z rodziną w starym domu nad jeziorami. Wyspiański pozostał mieszczuchem.

Porównujemy obrazy: wesołe, barwne przyjemne dla oka dzieła Larssona i znacznie ciemniejsze żeby nie powiedzieć ponure pastele Wyspiańskiego. Patrząc na dorobek Larssona mimowolnie zadajemy sobie pytanie: A gdyby Wyspiański był zdrowy? Jak ewoluowała by jego twórczość? Co zostawiłby po sobie nasz „czwarty wieszcz”?

Na ile śmiertelna choroba wpłynęła na nastrój jego obrazów? Jak by malował? Na ile ich twórczość profilowało otoczenie? Larsson żył na prowincji wśród lasów i pól które wieśniacy z Sudborn wydarli puszczy i całymi pokoleniami oczyścili z kamienia. Wyspiański dusił się w Krakowie – który w tym czasie był miastem niewielkim, ciemnym, brudnym, ciasno zabudowanym kamienicami czynszowymi.

Wolę twórczość Larssona. Jest w niej więcej życia. Jest w niej powiew przestrzeni, słońca, radości życia. Jest w niej optymizm…

• « poprz.
• nast. »